Raporti i Komisionit Evropian 2026 i jep Shqipërisë notën më të mirë që ka marrë ndonjëherë në drejtësi dhe një udhërrëfyes deri në fund të vitit 2027. Por i vë Kuvendit një notë që nuk duhet ta kalojmë në heshtje.
Të enjten, në Kuvend, Ambasadorja e Bashkimit Evropian Sofia Moreira de Sousa i dorëzoi Kryetarit të Kuvendit Niko Peleshi raportin vjetor të Komisionit Evropian për Shqipërinë. Në tryezë ishin edhe dy deputetë që rrallë ulen në të njëjtën anë të debatit: Bora Muzhaqi nga shumica socialiste dhe Tomor Alizoti nga opozita demokrate. Fjalia me të cilën Ambasadorja zgjodhi ta shoqërojë dorëzimin nuk fliste për kapituj apo afate. Fliste për ritmin: «Shpejtësia është e rëndësishme, por po aq e rëndësishme është edhe cilësia.»
Kjo nuk ishte mirësjellje diplomatike. Ishte përmbledhja më e saktë e dokumentit që sapo kishte vënë mbi tryezë.
Teza ime është e thjeshtë. Anëtarësimi i Shqipërisë në Bashkimin Evropian do të vendoset po aq në Kuvend sa në Bruksel. Qeveria negocion, Komisioni vlerëson, shtetet anëtare votojnë, por qindra rregullat evropiane që do të prekin çmimin e ilaçit, etiketën e djathit apo pensionin e emigrantit bëhen ligj vetëm kur kalojnë nga ajo sallë. Anëtarësimi nuk pritet. Shkruhet. Dhe pikërisht aty raporti i këtij viti vendos shenjën e pikëpyetjes.
Çfarë thotë raporti, pa filtrat e partive
Le ta nisim me atë që është e vërtetë dhe e merituar. Shqipëria i ka hapur të gjashtë klasterët, pra grupet tematike në të cilat ndahen 33 kapitujt e negociatave. Në maj të këtij viti përmbushi kriteret e ndërmjetme për Kapitujt 23 dhe 24, ata që mbulojnë drejtësinë, të drejtat themelore, lirinë dhe sigurinë. Në korrik dhe në tetor mbylli përkohësisht katër kapitujt e parë. Vetingu i gjyqtarëve dhe i prokurorëve ka përfunduar. Për drejtësinë, luftën kundër korrupsionit dhe krimin e organizuar Komisioni përdor shprehjen «progres i mirë», që në fjalorin e Brukselit nuk jepet lehtë. SPAK-u përshkruhet si institucion i pavarur, me rezultate.
Kush do ta kthejë këtë raport në armë kundër qeverisë po e lexon keq. Por gabim e lexon edhe kush e kthen në kartolinë festive.
I njëjti dokument thotë se në Kapitullin 1, lëvizjen e lirë të mallrave, nuk ka pasur asnjë progres. Për konkurrencën flet për progres të kufizuar. Mbrojtjen e konsumatorit e vendos diku mes «fazës së hershme» dhe «njëfarë niveli» përgatitjeje. Në mjedis përdor një fjalë të rëndë, përkeqësim: mbrojtja e natyrës ka humbur terren pas ndryshimeve të vitit 2024 në ligjin për zonat e mbrojtura dhe zgjatjeve të njëpasnjëshme të ligjit për investimet strategjike. Hapësira në të cilën punon shoqëria civile mbetet vetëm «pjesërisht mundësuese». Shpifja u dekriminalizua përgjysmë. Ndërkohë, organizata Reporterë pa Kufij e ka zbritur Shqipërinë në vendin e 83-të për lirinë e shtypit.
Me pak fjalë, progresi është i vërtetë, por i pabarabartë. Aty ku ka punuar një institucion i pavarur, si SPAK-u apo strukturat e vetingut, kemi rezultat. Aty ku rezultati varet nga cilësia e ligjbërjes dhe nga kultura politike, ngecim.
Kuvendi «pjesërisht efektiv» dhe dilema e shpejtësisë
Pjesa më pak e komentuar e raportit është ajo që na prek më shumë. Komisioni shkruan se Kuvendi i ushtron kompetencat e veta, përfshirë kontrollin mbi ekzekutivin dhe pjesëmarrjen në procesin ligjvënës, «në mënyrë pjesërisht efektive». Pastaj i rendit arsyet me qetësinë e një noteri. Shumica e nismave ligjore vijnë nga Këshilli i Ministrave. Kërkesat e opozitës për komisione hetimore rrëzohen pa debat. Disa vendime të Gjykatës Kushtetuese presin ende zbatim. Projektligjet e paraqitura me njoftim të shkurtër anashkalojnë konsultimin e duhur. Rishikimet e buxhetit bëhen me akte normative, larg syrit të deputetëve. Komisioni parlamentar për çështjet evropiane, që dikur e drejtonte opozita, u shkri në shtator 2025 në një komision të ri ku opozita nuk ka më drejtimin. Këshilli Kombëtar i Integrimit Evropian, forumi që ligji e ngriti pikërisht për të ndërtuar konsensus, mbajti tri mbledhje, me vetëm njërin nga dy bashkëkryetarët.
Ka edhe punë që është bërë. Komisioni për Evropën dhe Punët e Jashtme shqyrtoi gjatë vitit 20 projektligje dhe 14 ndryshime për përafrim me të drejtën e BE-së. Por pikërisht këtu qëndron dilema. Përafrimi i legjislacionit, pra puna e heshtur e kthimit të rregullave evropiane në ligje shqiptare, nuk është si të ndërtosh një shtëpi të re. Është si të ndërrosh gjithë instalimet elektrike të një shtëpie ku familja vazhdon të jetojë. Po e bëre me nxitim, drita ndizet ditën e inspektimit dhe digjet pas një muaji. Në vitin 2027 Kuvendi do të përballet me qindra akte të tilla. Nëse procedura e shkurtuar bëhet rregull, do të kemi ligje që kalojnë provimin në Bruksel dhe ngecin në sportelin e bashkisë.
«Ligjet e mira kërkojnë kohë», tha Ambasadorja. Unë do të shtoja se ligjet e këqija kërkojnë edhe më shumë kohë, sepse duhen ndrequr pas anëtarësimit, kur nuk do të ketë më udhërrëfyes dhe do të ketë procedura shkeljeje.
Kapitujt 23 dhe 24: porta nga kalon gjithçka
Në metodologjinë e re të zgjerimit, Kapitujt 23 dhe 24 janë hyrja dhe dalja e procesit. Hapen të parët dhe mbyllen të fundit, dhe ritmi i tyre përcakton ritmin e gjithë negociatës. Sipas udhërrëfyesit që shoqëron raportin, ata mund të mbyllen në gjysmën e dytë të vitit 2027, ndërsa klasteri «Themelet» mbyllet në fund të gjithë procesit. Për t’u mbyllur duhet të përmbushen kriteret e mbylljes, ato që në zhargonin e Brukselit quhen «benchmark»: pika të matshme ku Komisioni nuk pyet çfarë ligji ke miratuar, por çfarë ka ndryshuar në praktikë.
Raporti është i qartë se çfarë do të matet. Më shumë dënime përfundimtare në çështjet e nivelit të lartë. Konfiskim real i pasurive të krimit. Mbrojtje e magjistratëve nga sulmet politike, që sipas Komisionit vijnë nga shumica dhe nga opozita njësoj. Llogaridhënie në polici, sidomos pas akuzave për përdorim joproporcional të forcës ndaj protestuesve dhe gazetarëve.
Në BE nuk hyhet me ligje të miratuara. Hyhet me ligje që punojnë.
Çfarë ndryshon për një familje në Elbasan apo në Kukës
Integrimi tingëllon abstrakt derisa e përkthen në gjërat e përditshme. Merrni një familje me një djalë që punon në Itali. Rregullat evropiane të pagesave, ku Shqipëria tashmë ka hyrë me zonën SEPA, bëjnë që paratë që dërgon i biri të humbasin më pak rrugës. Koordinimi i sigurimeve shoqërore, ku raporti shënon marrëveshje të reja dypalëshe me shtete anëtare, bën që vitet e punës jashtë të mos zhduken kur vjen pensioni. Ligji i ri për mbrojtjen e konsumatorit, që Komisioni e pret brenda vitit, ua vështirëson punën kontratave me germa të vogla. Standardet e sigurisë ushqimore lidhen me atë që hamë. Konkurrenca e vërtetë lidhet me çmimet që paguajmë. Fondet e kohezionit, në një vend ku bashkitë jetojnë me transferta nga qendra, mund të bëhen rrugë, ujësjellës dhe shkolla.
Pastaj vjen shifra që nuk na lë të qetë. Më 1 janar 2026 Shqipëria kishte 2.335.930 banorë, 1,16 për qind më pak se një vit më parë. Vetëm në vitin 2025, sipas INSTAT-it, ikën rreth 28.500 veta më shumë sesa u kthyen. Për shumë familje, BE-ja nuk është më një ideal. Është adresa ku punon një fëmijë. Anëtarësimi ka kuptim vetëm nëse Evropa vjen edhe këtu, në standardet e spitalit, të shkollës dhe të gjykatës, e jo vetëm si një pasaportë më e lehtë për të ikur.
Shoqëria civile, opozita dhe kultura e debatit
Raporti i këtij viti përmban diçka që nuk e kemi parë më parë në këtë formë. Ai i kushton hapësirë protestave që nisën në maj kundër ndërtimeve në zonën e mbrojtur Pishë Poro–Nartë dhe që u zgjeruan në një lëvizje për transparencë dhe llogaridhënie. Komisioni dënon dhunën, kërkon që reagimi i shtetit të jetë proporcional dhe shënon me një fjali të thatë se dialog ende nuk ka pasur. Të njëjtën ditë kur raporti hynte në Kuvend, studentët dhe disa organizata të shoqërisë civile çonin në Gjykatën Kushtetuese aktet normative të qeverisë për tubimet.
Ky është momenti kur fjalia e Ambasadores për «zërin e atyre që do të preken», përfshirë shoqërinë civile, merr peshë konkrete. Konsultimi nuk është ceremoni. Është sigurimi më i lirë kundër ligjeve që dështojnë.
Edhe opozita ka përgjegjësinë e saj. Kryeministri Rama e quajti raportin më të mirin që ka marrë ndonjëherë Shqipëria. Sali Berisha e lexoi si dëshmi diktature dhe foli për «115 ndryshime» të kërkuara, shifër që nuk e gjej të formuluar kështu në raport. Të dy leximet janë të pjesshme. Raporti kritikon shumicën për mbikëqyrjen e dobët dhe opozitën për retorikën kundër gjyqësorit. Ai kërkon një reformë zgjedhore që të mos mbetet pronë e dy partive të mëdha, sepse komisioni i posaçëm i përjashton forcat e tjera të opozitës, gjë që Komisioni e quan për të ardhur keq. Një opozitë që merr pjesë dhe një shumicë që dëgjon nuk janë luks demokratik. Janë kusht teknik për t’i mbyllur kapitujt.
Gara rajonale dhe dritarja që nuk rri hapur përgjithmonë
Në garën rajonale, Mali i Zi ka mbyllur 21 kapituj dhe mund t’i mbyllë të gjithë brenda këtij viti. Shqipëria është e dyta, me një udhërrëfyes të qartë. Moldavia synon fillimin e vitit 2028, Ukraina fundin e tij. Serbia, sipas Komisionit, nuk bëri progres thelbësor, ndërsa Maqedonia e Veriut mbetet e bllokuar te ndryshimet kushtetuese. Pozita e Shqipërisë është e mirë, por jo e garantuar.
Dritarja gjeopolitike u hap nga lufta e Rusisë kundër Ukrainës, kur BE-ja kuptoi se zgjerimi është politikë sigurie. Dritaret e hapura nga frika, megjithatë, mund të mbyllen nga lodhja. Çdo kapitull kërkon votën e 27 shteteve. Në Bruksel tashmë po diskutohen klauzolat mbrojtëse për anëtarët e rinj, pra mekanizmat që do t’i lejonin BE-së të ngrijë të drejta edhe pas anëtarësimit, nëse reformat kthehen mbrapsht. Mjafton një qeveri e re skeptike në një kryeqytet evropian, ose një skandal i madh këtu, që kalendari të rrëshqasë me vite.
Ajo që duhet t’i kërkojmë vetes
Kryeministri e quajti këtë fazë kilometrin e fundit. Imazhi është i saktë, por duhet plotësuar: pjesën më të madhe të atij kilometri do ta masë Kuvendi. Nga vendi ku punoj, në përditshmërinë e kapitujve të sundimit të ligjit, e di se Brukseli nuk e mat zellin me numrin e ligjeve të votuara brenda natës. E mat me atë që ndodh të nesërmen.
Prandaj kërkesa ime ndaj Kuvendit është konkrete. Asnjë ligj përafrimi pa konsultim publik të dokumentuar dhe pa një vlerësim ndikimi të denjë për emrin. Një Këshill Kombëtar i Integrimit Evropian që mblidhet me të dy bashkëkryetarët, ose pushon së pretenduari se ekziston. Seanca dëgjimore ku shoqëria civile flet përpara votimit, jo pasi Fletorja Zyrtare ka dalë. Dhe një opozitë që, në vend të numërimit të fajeve, numëron nenet që do t’i përmirësojë.
Anëtarësimi është një fitore që mund ta marrim. Por ai do të vlejë vetëm nëse e fitojmë me ligje që i rezistojnë kohës. Ndryshe, do të kemi përfunduar negociatat dhe do ta kemi nisur zhgënjimin.
