Titujt që do të jenë këtë vit në bibliotekat shkollore, nisur nga një listë e shpallur pak ditë më parë prej MInistrisë së Arsimit, vazhdojnë të jenë ende një çështje debati.
Ditën e sotme ka reaguar edhe drejtuesja e Botimeve Pegi, Loreta Berhami, e cila në shënimin e saj këmbëngul se kjo listë është paraprake gjithësesi, e se vëmendja duhet hedhur në cilësinë e teksteve e jo në numrat e tyre.
Sa më poshtë shënimi i plotë i botueses Loreta Berhami.
Çështja e listave e të tjera si kjo.
Duke lexuar reagimet e shumta ndaj listës paraprake të publikuar nga Ministria e Arsimit, pata një “deja vu”. Sa herë që në Shqipëri bëhen lista për diçka, ngrihet një zhurmnajë e një tymnajë që e bën situatën, shpesh në vetvete të ndërlikuar, edhe më kaotike. Prandaj mendova, rrëmujë që rrëmujë jemi, po i them dhe unë dy fjalë.
Si fillim, duke qenë se disa veta akuzuan Botimet Pegi (dhe të tjerë botues librash shkollorë) si të përkëdhelurit e pushtetit; çdo njeri që ka nge dhe kohë mund të numërojë titujt që kanë në listë botuesit e ndryshëm, shkollorë e jo shkollorë dhe do të kuptojë që nuk ka ndonjë anësi të dukshme. (Lista është ende e publikuar, meqë ra fjala.)
Për më tepër që ajo listë është paraprake. Me siguri ka pasaktësi dhe duhen bërë rregullime, por nuk më duket më skandaloze se dhjetëra lista të tjera të bëra gjithmonë nga ministritë shqiptare.
Çështja se si numërohen titujt pastaj, janë seri apo nuk janë seri, vlejnë si një titull apo si pesë apo si dhjetë, është pak qesharake. Nëse një titull është pjesë e një serie, a nuk është e natyrshme që të “sugjerohet” bashkë me sivëllezërit e tij? Si t’ia bëjë autori apo botuesi që t’i ndajë? T’i themi fëmijëve dhe prindërve lexoni vetëm numrin 1, se të tjerat nuk na lanë t’i fusim në listë. Seria, nëse është botim i mirë, është në kompleks e tillë. Problemin e kemi përsëri te numri: pse X botues ka kaq tituj dhe ky tjetri ka më pak? Ky është thelbi i problemit. Se sa interesant për publikun dhe lexuesin është ky problem, ata që e ngrenë e dinë. Se çfarë të mire publike po mbrojnë, përsëri ata e dinë.
A thua se barazia pa kushte është ideali ynë shoqëror. Botuesit nuk janë të gjithë njësoj: ca janë të vegjël, ca të mesëm, ca të mëdhenj. Nuk mund të kenë të gjithë të njëjtin numër librash në listë se nuk kanë të njëjtin katalog. Ka botues të vegjël me katalog shumë të mirë. Ka botues të mëdhenj, me katalog mediokër. Po ka edhe botues mesatar, me katalog mesatar e kështu me rradhë. Prandaj mendoj që çdo diskutim që nis nga numri i titujve në listë të X botuesi dhe rreket të provojë që kjo është e padrejtë është diskutim bosh dhe i vogël.
E vetmja gjë që do kishte kuptim do të kishte qenë ankimimi kundrejt një titulli apo një botimi specifik, pasi ai konsiderohet dhe argumentohet të jetë i papërshtatshëm për fëmijët apo pa vlera, e të tjera si këto. Por ankimime të tipit, pse unë 3 e ti 10, janë të pakuptimta dhe nuk na çojnë asgjëkund.
Siç mendoj është edhe e pakuptimtë nevoja për ta kufizuar këtë listë të shkretë në një numër të paracaktuar, duke krijuar kështu artificialisht një luftë (të gërditshme) brenda sojit (botuesve). Dhe këtu vij te pjesa më konstruktive e këtij statusi.
A nuk do kishte më kuptim që kjo listë të rrinte “e hapur”? Pra, sa herë një botues mendon se ka një botim serioz dhe të përshtatshëm, t’ia paraqesë bordit, të argumentuar me shkrim dhe bordi të kthejë një përgjigje, gjithmonë me shkrim, ku justifikon vendimin e marrë. Në këtë mënyrë nuk vihet askush para dilemës që të përmbledhë të gjithë krijimtarinë letrare në 500 tituj dhe nuk krijohet konkurrencë absurde midis botimeve “të vjetra” dhe “të reja”. Librat nuk duhet të trajtohen, sidomos institucionalisht, sikur të ishin një artikull mode: nuk ekziston në vetvete koncepti i librit të vjetër. Ndodh që ca libra të tejkalohen nga koha, por ca të tjerë i qëndrojnë asaj dhe biles, shumë thonë, ajo është prova e letërsisë së mirë.
Pra, nuk ka arsye pse, çdo dy apo tre vjet, ta shpikim rrotën (dhe listën) nga e para. Librat që janë në listë dhe nuk ka arsye pse të mos jenë aty, le të qëndrojnë.
Në këtë mënyrë, mund të arrijmë të kemi një listë të përhershme, që pasurohet hap pas hapi.
Vendimet merren duke marrë kohën e duhur, duke lexuar librat, duke parë kritikën ndërkombëtare, duke pasur kohën për të gjykuar. Ndërkohë lista është aty, qëndron, dhe puna në bibliotekat shkollore apo me nxënësit për lexime jashtëshkollore nuk bllokohet.
Çdo person i interesuar (kritik, gazetar, prind, mësues, shkrimtar, botues e të tjerë) mund të paraqesë në çdo kohë ankesë për një titull që i duket i papërshtatshëm. Çdo ent botues mund të paraqesë në çdo kohë kërkesë që botimi i ri të përfshihet në listë. Nëse lista përfundon me 5000 tituj, por nuk ka tituj të dobët, aq më mirë.
Nëse ka tituj të dobët, le të ankohet kush i mendon të dobët e të jetë përgjegjësi e bordit nëse i mban ende në listë pasi ka lexuar argumentat (le t’i supozojmë të mirëqëna).
Sa herë që krijohet një kufizim i ofertës, do të ketë ndërhyrje dhe pakënaqësi, pasi i jepet një e drejtë pakicës dhe i hiqet kjo e drejtë shumicës. Filtrat duhen dhe vlejnë, por ato nuk duhet të jenë arbitrare: pse 500 dhe jo 600 tituj? Pse 600 dhe jo 400 tituj?
Atëherë, do të ishte në të mirën e librit shqip dhe nxënësit/lexuesit shqiptar që të fokusoheshim te cilësia e listës më shumë se sa te numri i titujve në të.
Po e mbyll me kaq, se për këtë temë kam shumë për të thënë, por nuk është edhe me aq interes publik sa ç’mund ta mendojmë ne që jemi të fushës.
