Për pesë vjet, establishmenti politik dhe mediatik shqiptar na tha se çështja ishte mbyllur.
Sali Berisha kishte marrë fund.
Non grata. Politikisht i vdekur. Ndërkombëtarisht i izoluar. Një relike pa asnjë rrugë kthimi.
Dhe kishte një gjë që e përsërisnin me siguri absolute: Ai nuk do të shkelte më kurrë në Shtetet e Bashkuara.
Epo, “kurrë” është një kohë shumë e gjatë.
Tani Berisha ka marrë vizën amerikane dhe po përgatitet të rikthehet në Amerikë si lider i opozitës shqiptare.
Dhe fillon propaganda.
“Sanksioni nuk është hequr”, këmbëngulin gazetarët pranë pushtetit, duke cituar “burimet” e tyre anonime, gjithmonë të gatshme.
Ndoshta duhet të provojnë të citojnë realitetin.
Sepse, çfarëdo terminologjie burokratike të zgjedhin për t’u fshehur pas saj, fakti politik që kanë përpara syve është brutalisht i thjeshtë:
Njeriu për të cilin thanë se nuk do të kthehej dot kurrë, po kthehet.
Mund ta duash Sali Berishën. Mund ta urresh. Mund të mendosh se masa ndaj tij ishte e drejtë, ose mund ta konsiderosh një padrejtësi të motivuar politikisht.
Ky debat do të vazhdojë.
Por ky moment nuk ka të bëjë më vetëm me Berishën.
Ka të bëjë me diçka shumë më të madhe.
Për vite me radhë, shqiptarëve iu tha, në thelb, se të vije në dyshim një vendim që mbante vulën e Washingtonit ishte disi antiamerikane.
Një vend i vogël, me sa duket, duhej ta dinte vendin e vet.
Amerika flet. Shqipëria bindet.
Disa shqiptarë refuzuan.
Ata e kundërshtuan vendimin. Kërkuan prova. Vunë në dyshim gjykimin e qeverisë më të fuqishme në botë, sepse besonin se ajo qeveri kishte gabuar.
Dhe ja çfarë nuk kuptuan kurrë rojtarët e vetëshpallur shqiptarë të “proamerikanizmit”:
Kjo nuk ishte antiamerikane. Ishte thellësisht amerikane.
Amerika nuk u ndërtua mbi bindjen e verbër ndaj autoritetit.
U ndërtua mbi sfidimin e tij.
Ideja amerikane nuk është se pushteti ka gjithmonë të drejtë. Është se pushteti mund të gabojë — dhe se qytetarët kanë si të drejtën, ashtu edhe kurajën për t’ia thënë.
Miqësia nuk është nënshtrim.
Aleanca nuk është bindje.
Dhe të jesh proamerikan nuk do të thotë të ngrihesh në këmbë e të duartrokasësh sa herë që dikush në Washington firmos një copë letër.
Aleatët e vërtetë mund të mos bien dakord.
Qytetarët e lirë mund të vënë në dyshim.
Dhe kombet e vogla nuk e dorëzojnë dinjitetin e tyre vetëm sepse qeveria në anën tjetër të debatit është pafundësisht më e fuqishme.
Pikërisht për këtë arsye rikthimi i Berishës ka rëndësi përtej vetë Berishës.
Në këtë pikë të jetës së tij, një vizë amerikane nuk i jep Sali Berishës peshë. Nuk i jep identitet politik, histori apo elektorat. Dekada të tëra në politikën shqiptare i kanë dhënë prej kohësh përgjigje këtyre çështjeve.
Ajo që bën ky moment është të rikthejë në vend një parim.
Parimin se shqiptarët mund të jenë ndër miqtë më të fortë të Amerikës pa u sjellë si nënshtetasit e saj.
Se mund ta admirojnë Amerikën pa adhuruar burokracinë e saj.
Se mund të qëndrojnë përkrah Shteteve të Bashkuara, duke ruajtur njëkohësisht të drejtën për t’i thënë Washingtonit:
Këtë herë, gabuat.
Pesë vjet më parë, atyre iu tha të heshtnin dhe ta pranonin verdiktin.
Nuk e bënë.
Tani politikani për të cilin iu tha se nuk do të kthehej më kurrë në Amerikë, po përgatitet të bëjë pikërisht këtë.
Ironia vështirë se mund të ishte më e plotë.
Sepse ndonjëherë, t’i kundërvihesh Amerikës kur beson se Amerika gabon, nuk është aspak antiamerikane.
Ndonjëherë, është gjëja më amerikane që mund të bësh.