Drejtësia fitoi besimin, politika humbi durimin
Çfarë tregon vërtet kapitulli shqiptar i Raportit të Shtetit të së Drejtës 2026: jo thjesht progres, por një zhvendosje e heshtur legjitimiteti, nga institucionet e zgjedhura tek ato të vetuara. Dhe pikërisht ky transferim besimi, shpjegon kundërsulmin.
Nga Anisa Hysesani
Marsi i vitit 2026 do të hyjë në kronikat institucionale të vendit me dy vendime që, të lexuara bashkë, thonë gjithçka. Në njërën anë, Kolegji i Posaçëm i Apelimit dha vendimin e fundit të vetingut, duke mbyllur pas nëntë vjetësh rivlerësimin e çdo gjyqtari dhe prokurori të Republikës. Në anën tjetër, Kuvendi refuzoi kërkesën e SPAK për heqjen e imunitetit të një deputeti. Dy institucione, dy përgjigje për të njëjtën pyetje: a ka njerëz mbi ligjin?
Kapitulli shqiptar i Raportit të Shtetit të së Drejtës 2026 (SWD(2026) 928), që Komisioni Evropian publikoi më 17 korrik, i vendos të dyja skenat në të njëjtën faqe dhe, ndoshta pa dashur, na dorëzon lëndën e parë për një diagnozë më të thellë se ajo e titujve të ditës.
Sepse lajmi i vërtetë i këtij raporti nuk janë shifrat, sado mbresëlënëse qofshin. Lajmi i vërtetë është një zhvendosje e heshtur legjitimiteti: besimi publik në Shqipëri po ndërron banesë, nga institucionet që zgjidhen tek institucionet që u vetuan. Dhe, si çdo transferim pasurie, edhe ky po prodhon konflikt.
Të nisim nga fakti historik.
Me vendimin e fundit të Kolegjit të Posaçëm të Apelimit, u mbyll rivlerësimi kalimtar i 804 magjistratëve: 456 largime nga sistemi (57 përqind e rasteve) dhe 348 konfirmime në detyrë (43 përqind). Asnjë demokraci evropiane nuk e ka kaluar korpusin e vet gjyqësor, të tërin, nëpër një filtër të tillë; ky mbetet eksperimenti institucional më radikal i kontinentit të paktën që nga ribashkimi gjerman. Por raporti, me ndershmërinë e thatë të statistikës, regjistron edhe çmimin e tij: sistemi që u pastrua është njëkohësisht sistemi që u zbraz. Vetëm 73 përqind e vendeve të gjyqtarëve dhe 71 përqind e atyre të prokurorëve janë të plotësuara; Apeli i Përgjithshëm punon me 40 gjyqtarë nga 78; Inspektori i Lartë i Drejtësisë me 10 inspektorë nga 20; norma e likuidimit të çështjeve në apel bie deri në 42 përqind. Kirurgjia e shpëtoi pacientin, por e la anemik.
Ky nuk është argument kundër vetingut. Është kujtesë se reformat e mëdha nuk përfundojnë me aktin heroik të pastrimit, por me aktin shumë më pak spektakolar të rindërtimit: kuota të mjaftueshme për Shkollën e Magjistraturës (ato të miratuarat, thotë raporti, nuk i mbulojnë nevojat afatmesme), hartë gjyqësore e përfunduar, paga, siguri dhe sisteme elektronike që ende presin. Heroizmi tërheq vëmendjen; mirëmbajtja kërkon durim. Dhe pikërisht te durimi maten shtetet.
E megjithatë, diçka ka ndryshuar në themel, dhe raporti e kap me dy seri shifrash që meritojnë të lexohen ngadalë. Brenda një viti, besimi i kompanive te pavarësia e gjyqësorit u hodh nga 40 në 69 përqind; bindja se investimet mbrohen nga ligji dhe gjykatat nga 40 në 71 përqind; besimi te paanësia e organit të shqyrtimit të prokurimeve publike u trefishua, nga 26 në 69 përqind. Më domethënëse akoma: 52 përqind e bizneseve besojnë se ata që kapen duke korruptuar zyrtarë të lartë ndëshkohen siç duhet, kur mesatarja e Bashkimit Evropian është 31 përqind; 44 përqind e qytetarëve shohin ndjekje penale mjaftueshëm bindëse sa të frenojnë, përkundrejt 38 përqind në BE. Në të njëjtën kohë, 86 përqind e shqiptarëve vazhdojnë ta perceptojnë korrupsionin si të përhapur, ndër nivelet më të larta të kontinentit.
Si lexohen bashkë këto shifra në dukje kontradiktore? Jo si konfuzion, por si saktësi sociologjike. Shqiptarët nuk kanë filluar të besojnë se shteti është i pastër; kanë filluar të besojnë se dikush i ndëshkon të papastrit. Besimi nuk i është kthyer sistemit; i është dhënë ndëshkuesit.
Gjatë 2025-ës, SPAK hetoi 30 zyrtarë dhe ish-zyrtarë të nivelit të lartë, mes tyre një ish-zëvendëskryeministër dhe një ish-kryetar Kuvendi; 18 përfunduan para gjykatës dhe 10 morën dënime të formës së prerë. Për një dekadë, literatura e integrimit e përshkroi vendin me formulën e «paradoksit shqiptar»: progres formal pa rezultate të prekshme. Raporti i 2026-ës dokumenton përmbysjen e tij: tani rezultatet ua kanë kaluar perceptimeve, dhe perceptimet, siç u ndodh rëndom, po vijnë me vonesë pas fakteve.
Këtu duhet megjithatë edhe doza e skepticizmit, të cilën raporti e ofron vetë, mjafton ta kërkosh në fusnota. Nga veprat e korrupsionit u sekuestruan gjatë vitit rreth 1.1 milionë euro dhe u konfiskuan rreth 100 mijë; shifra që dokumenti i quan modeste dhe që ngrenë pyetjen e pakëndshme: një drejtësi që dënon njerëz, por nuk arrin t’ua marrë pasurinë, rrezikon të mbetet gjysmake, ndëshkim pa restitucion, drama morale pa epilog ekonomik. Po ashtu, referimet drejt SPAK nga institucionet e tjera mbeten të ulëta: pjesa dërrmuese e administratës vijon të sillet si spektatore e një lufte që do të duhej ta ushqente vetë.
Pastaj vjen pjesa që raporti e shkruan me gjuhën e matur të diplomacisë dhe që duhet lexuar pa asnjë naivitet. Komisioni dokumenton përpjekje të zyrtarëve publikë dhe politikanëve, «përfshirë në nivelet më të larta», për të ushtruar ndikim të padrejtë mbi drejtësinë; tetë magjistratë ndodhen nën mbrojtje pas kërcënimeve; pezullimi i një zyrtari të lartë me vendim të Gjykatës së Posaçme dhe kërkesa për heqjen e imunitetit të tij shkaktuan reagime të ashpra nga ekzekutivi dhe legjislativi, deri në sulme të drejtpërdrejta ndaj SPAK dhe institucioneve gjyqësore; në mars, Kuvendi e refuzoi heqjen e imunitetit; paralelisht, deputetë të shumicës propozuan zgjerimin e rrethit të zyrtarëve që nuk mund të pezullohen nga detyra gjatë procesit, nismë për të cilën raporti paralajmëron rrezikun e perceptimit të pandëshkueshmërisë.
Kushdo që ka ndjekur dy dekadat e fundit të Evropës Qendrore dhe Lindore e njeh këtë parti shahu. Është e njëjta sekuencë që u pa në Rumaninë e DNA-së apo në Poloninë e viteve 2015-2023: kur prokuroria arrin rrethin e brendshëm të pushtetit, pushteti nuk debaton faktet; rishkruan procedurën dhe i kundërvë togës kutinë e votimit: «kush ju zgjodhi juve?». Pyetja ka efekt demagogjik të garantuar dhe përgjigje kushtetuese të thjeshtë: gjyqtarët nuk zgjidhen pikërisht që të mos i detyrohen askujt. Por ajo prek edhe një nerv real. Në një demokraci me besim të ulët, legjitimiteti përqendrohet atje ku prodhohen rezultate, dhe ky përqendrim është njëherazi shpëtim dhe rrezik: drejtësia nuk mund ta zëvendësojë politikën, dhe nëse tundohet ta bëjë, do të digjet me legjitimitetin e vet. Barra, pra, nuk bie mbi SPAK që të ndalet; bie mbi politikën që të rikthehet e besueshme.
Raporti lë në margjina edhe dy ironi që do të meritonin qendrën e skenës. E para: shteti që e kaloi çdo togë nëpër filtrin e vetingu, nuk mundi të mbrojë një gjyqtar brenda sallës së tij të gjyqit. Vrasja e gjyqtarit të Apelit të Tiranës gjatë seancës qëndron në dokument si dëshmia më e rëndë e infrastrukturës së pambrojtur; janë miratuar 29 poste shtesë sigurie, por përmirësimet e dukshme, konstaton Komisioni, ende nuk vërehen. E dyta: më 1 janar 2026, Shqipëria kishte 28 vendime kryesuese të Gjykatës së Strasburgut të pazbatuara; në qershor ishin bërë 32, me normë zbatimi prej 29 përqind, ndërsa çështja më e vjetër, dymbëdhjetë vjet në pritje, ka të bëjë pikërisht me mosekzekutimin e vendimeve gjyqësore nga administrata. Reformuam, pra, kush gjykon; ende nuk bindemi për atë që gjykohet. Dhe mbi të dyja rri hija e tretë, ajo mediatike: transparenca e pronësisë u përmirësua në letër, por përqendrimi i tregut nga grupe biznesi me lidhje politike mbetet, sipas raportit, «shqetësim serioz»; ekosistemi që prodhon njëkohësisht korrupsionin dhe narrativat e pandëshkueshmërisë së tij.
Në fund, rëndësi ka edhe vetë instrumenti. Shqipëria nuk vlerësohet më si e porsaardhur me listë detyrash, por brenda të njëjtit raport ku Brukseli mat Parisin dhe Budapestin, me të njëjtët tregues dhe në të njëjtën ditë korriku. Ky është kuptimi më i thellë i integrimit: jo çertifikata, por pasqyra e përhershme. Vetingu provoi se shteti mund të pastrohet. Vitet që vijnë do të provojnë nëse pushteti mund të përmbahet. Deri atëherë, besimi do të vazhdojë të banojë atje ku sheh rezultate. Në demokraci, kjo është njëkohësisht shpresë dhe paralajmërim.
Burimi: Komisioni Evropian (2026). 2026 Rule of Law Report: Country Chapter on the rule of law situation in Albania, SWD(2026) 928 final, Bruksel, 17.7.2026.
