Disa libra “të kapin e të mbajnë të mbërthyer”. Emocionet që të shkaktojnë vazhdojnë edhe kohë më pas, ndërsa je duke përpunuar në mendje gjithçka që ka ndodhur dhe rijeton udhëtimin që sapo ke bërë.
Disa libra të bëjnë të buzëqeshësh, të qeshësh, të qash, të gulçosh, të shash dhe të mbash frymën. Disa libra të bëjnë të kuptosh përsëri pse të pëlqen të lexosh.
Cirku i iluzioneve i bën të gjitha këto. Autorja, Amita Parikh, rrëfen në këtë roman për miqësinë midis një vajze të vogël të sëmurë nga poliomieliti që në fëmijëri, dhe një djali, Aleksandrit, një hebre i arratisur nga nazistët. Është një roman dashurie me një sfond të fortë historik dhe flet edhe për një fakt që shumëkush nuk e di ende, për një nga mashtrimet e nazistëve, qytetin termal të Terezinit, që nazistët e promovonin si një model i sjelljes së tyre shembullore ndaj hebrenjve.
1938. Amsterdam. Horas Bedingtoni është drejtor i cirkut të iluzioneve, krijesa e tij e dashur dhe motivi për të jetuar. Cirku “Bota e Mrekullive Bedington & Sterling” ishte i veçantë dhe qe krijuar pas vitesh këmbënguljeje, pasioni dhe vendosmërie prej tij, që, duke ardhur nga bota e financës, ishte i paracaktuar të bëhej një bankier i madh. Cirkun e tij e bënte më të famshëm edhe iluzionisti më i madh i të gjitha kohërave, Teo Papadhopulli. Nuk kishte asgjë që Teo nuk mund ta bënte, asnjë truk që nuk mund të realizonte, me të njëjtën talent në skenë si Hudini. Dashuria e madhe e Teos, drita e syve të tij, ishte Lena, e bija, e detyruar që në moshë të vogël të jetonte në karrocë. Lena e donte leximin dhe shkencën dhe nuk besonte te magjia, invaliditeti i kishte mësuar një të vërtetë të vështirë, ajo ishte ndryshe dhe njerëzve nuk u pëlqente diversiteti. Një ditë, në Amsterdam, gjatë një turneu, Lena brenda një vagoni të trenit të cirkut kishte zbuluar në qilarin e kuzhinës një djalë të vogël, që dukej disa vjet më i madh se ajo, me rroba të grisura e të pista, pa ndjenja.
Dhe këtu fillon drama e vërtetë. Në pasaportën e djalit, shtypur me bojë të kuqe, binte në sy shkronja “J”: Aleksandri është çifut, i arratisur nga nazistët. Por dëshira për ta ndihmuar djalin është më e fortë se çdo frikë dhe rrezik.
Ndërsa Lufta e Dytë Botërore merr hov e kap pjesën më të madhe të Europës, miqësia e dy të rinjve lulëzon e kthehet në diçka më të thellë. Deri në momentin kur denoncohen. Të gjithë pjesëtarët e cirkut internohen në Terezin (Theresienstadt në gjermanisht), një krahinë e vendosur në protektoratin e Bohemisë dhe Moravisë, i cili funksionoi nga viti 1941 deri më 1945, duke shërbyer si geto, kamp transiti dhe kamp përqendrimi. Terezini u promovua nga nazistët si një qytet termal, që kishte për qëllim të strehonte të moshuarit, hebrenjtë e privilegjuar dhe më të famshëm gjermanë, austriakë, çekë dhe hebrenj të Europës Perëndimore. Ajo që e bëri këtë vend unik, ishte se me të vërtetë funksiononte si qytet dhe ishte gjithashtu unik në trashëgiminë kulturore: disa nga shkrimtarët, piktorët, muzikantët, filozofët dhe poetët më të shquar hebrenj jetonin në baraka, duke i dhënë jetë një shoqërie të pasur nga këndvështrimi artistik. I paraqitur nga propaganda naziste si një vendbanim shembullor, model për hebrenjtë, Terezini ishte në fakt një vend grumbullimi dhe klasifikimi i të burgosurve, që do të drejtoheshin të gjithë në kampet e shfarosjes së Treblinkës dhe Aushvicit. Pra, Terezini ishte një mashtrim, një iluzion, tamam ashtu si një cirk. “Është një iluzion optik. Do të zbuloni se shumë gjëra këtu nuk janë ashtu siç duken.”
Amita Parikhu është diplomuar për biologji në Universitetin e Torontos, përpara se të transferohej në Londër, ku përfundoi kursin e shkrimit krijues pranë agjencisë Curtis Brown dhe programin e shkrimtarëve të Royal Court Theatre. Kur nuk shkruan, ajo punon në fushën e start-up dhe drejton e organizon një podcast kushtuar grave në sport.
Romani i saj i parë historik, Cirku i iluzioneve, u bë menjëherë një bestseller kombëtar në Kanada dhe pritet të botohet në disa gjuhë në vitin 2024.
360 f., 1000 lekë, “Dituria”
