Skandalet e korrupsionit dhe një opozitë në rritje, e kanë shndërruar votimin në Hungari, në provën më të madhe deri më tani për udhëheqësin populist me shërbim të gjatë, Victor Orban.
Pamjet e xhiruara me dron pak kohë më parë në Hungarinë veriore, treguan një rezidencë të madhe, të kompletuar me kopshte të mirëmbajtura, një pishinë dhe një garazh nëntokësor. Por qe ajo që ndodhi më pas, që tërhoqi pjesën më të madhe të imagjinatës së vendit dhe ato ishin disa zebra që rendnin nëpër fshat.
Prona e kapur në kamera, i përkiste babait të kryeministrit të vendit, Viktor Orbán, duke ofruar një pamje të pasurisë marramendëse grumbulluar nga rrethi i tij i ngushtë, edhe pse shumica në Hungari ishin varfëruar skajshëm. Referencat për zebrat – të cilat vinin nga një pronë fqinje që i përkiste mikut më të mirë të Orbánit, dhe njeriut më të pasur të Hungarisë, Lőrinc Mészáros – shpejt filluan të shfaqeshin në të gjithë vendin: lodra prej pelushi u shitën në protesta, njerëzit postuan video të udhëtimeve të tyre për të parë kafshët, dhe fotot e zebrave u ngjitën sipër tabelave të qeverisë.
“Ato u bënë simbol i korrupsionit të pakufishëm të të gjithë sistemit”, u shpreh për mediat vendase Ákos Hadházy, një deputet i pavarur hungarez, i cili vjeshtën e kaluar organizoi një seri “turesh safari”, në zonë, në shenjë proteste.
Këto protesta ishin vetëm një pjesë e një lëvizjeje opozitare në rritje, që e ka lënë Orbán-in përballë perspektivës së rrëzimit pas 16 vitesh në pushtet. Shkalla e kësaj lëvizjeje do të dalë në pah të dielën, kur hungarezët të votojnë në zgjedhjet që shihen gjerësisht si më të rëndësishmet, që nga tranzicioni i vendit në demokraci në vitin 1990.
Shumica e sondazheve sugjerojnë se Orbán dhe partia e tij Fidesz, mund të humbasin pushtetin, një rezultat ky që mund të tronditë lëvizjet globale të ekstremit të djathtë, dhe të riformësojë marrëdhënien armiqësore të Hungarisë me BE-në. Por mbështetësit e opozitës kanë frikë se sondazhet po e nënvlerësojnë mbështetjen ndaj Fidesz, dhe se Orbán do ta gjejë prapë një mënyrë për të mbajtur pushtetin, edhe nëse humbet zgjedhjet.
“Hungaria ndodhet sërish në një udhëkryq historik”, u shpreh Anita Orbán e partisë opozitare Tisza, forca politike që ka tronditur garën dhe tani kryeson në shumicën e sondazheve. “Ky moment mbart jehona të fuqishme të së kaluarës.”
Zgjedhjet vijnë 23 vjet pasi hungarezët votuan me shumicë dërrmuese për t’u bashkuar me Bashkimin Evropian. “Tani, më 12 prill, votuesit nuk po zgjedhin thjesht midis partive, por po vendosin drejtimin, identitetin dhe të ardhmen e Hungarisë”, tha në rrjetet sociale Anita Orbán, e cila pavarësisht mbiemrit, nuk ka lidhje me kryeministrin. “Në shumë mënyra, këto zgjedhje janë një referendum nëse Hungaria kthehet në vlerat evropiane.”
Kjo është një shenjë se sa shumë gjëra kanë ndryshuar në Hungari, që kur Orbán mori pushtetin në vitin 2010. Ajo që pasoi, ishte, sipas fjalëve të Zoltán Kész, një ish-anëtar i partisë Fidesz, asgjë më pak se një “grusht shteti në lëvizje të ngadaltë”.
Qeveria populiste e krahut të djathtë, e kishte përdorur kohën e saj në detyrë për të eliminuar vazhdimisht kontrollet dhe balancat që kufizonin pushtetin e saj: duke rishkruar ligjet zgjedhore në dobi të saj, duke manovruar për të vënë besnikët në postet kyçe, rreth 80% të medias së vendit nën kontroll, dhe duke riorganizuar gjyqësorin e vendit.
“Në Hungari kemi arritur në pikën kur padyshim nuk mund të flasim më për një demokraci të vërtetë”, tha Kész. “Është me të vërtetë një kapje shteti që ka ndodhur me të gjitha institucionet që supozohet se janë të pavarura. Qofshin gjykatat apo shërbimet publike, ato janë kapur nga një parti, në thelb.”
Në rrugë dhe nëpër tavolina ngrënieje, hungarezët rrëfyen qartazi se si është zhvilluar kjo në praktikë, nga profesori i universitetit që ka humbur punën pasi ka folur kundër qeverisë, te vendet e muzikës të mbyllura, pasi kanë pritur artistë që mbështetën opozitën, tek gazetarët, redaksia e të cilëve u bë zëdhënëse e qeverisë brenda natës pas ndryshimeve në pronësi.
Teksa ekonomia e Hungarisë rritej, pak i kushtonin vëmendje asaj që po ndodhte, tha Kész. Por ndërsa inflacioni u rrit pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia dhe stanjacionit ekonomik, filluan debatet mbi shkëputjen në rritje midis hungarezëve të zakonshëm dhe klasës së saj sunduese.
Pikërisht në këtë sfond, Péter Magyar, një ish-anëtar i rrethit të ngushtë të Fidesz, filloi të fliste. Ndërsa akuzoi partinë e Orbán se e quante veten mbrojtëse të hungarezëve por përvetësonte fondet shtetërore, partia e formuar me nxitim e Magyar u ngjit në krye të sondazheve. Tabelat reklamuese kudo të pranishme, të gjeneruara me inteligjencë artificiale dhe të paguara nga qeveria, e paraqesin atë si një rrezik për vendin, një kukull të BE-së dhe presidentit ukrainas Volodymyr Zelenskyy.
Rezultati është një fushatë që ka vënë përballë frikën ndaj shpresës, siç vuri në dukje një media hungareze këtë javë. Orbán është përpjekur të bindë votuesit se rreziku më i madh i Hungarisë qëndron tek lufta në Ukrainë, duke e paraqitur veten si i vetmi udhëheqës i aftë për të ruajtur paqen. Në të kundërt, Hungaria është përqendruar në çështjet e brendshme, duke premtuar të godasë korrupsionin, të kanalizojë fondet drejt shërbimeve publike të lëna pas dore prej kohësh dhe të riparojë marrëdhënien e tensionuar të vendit me BE-në.
Një video dy-minutëshe e publikuar në janar, e bëri të qartë rolin e madh që do të luanin në skenën botërore zgjedhjet në një vend me më pak se 10 milionë banorë, i cili prodhon 1.1% të PBB-së së BE-së. Gati një duzinë udhëheqësish të krahut të djathtë, nga Giorgia Meloni dhe Matteo Salvini e Italisë deri te Marine Le Pen e Francës, mbështetën Orbánin, duke lavdëruar rrugën që ai kishte hapur në Hungari. “Evropa ka nevojë për Viktor Orbán”, u thotë shikuesve në video Alice Weidel e Gjermanisë, një bashkëkryetare e Alternativës për Gjermaninë (AfD) të ekstremit të djathtë.
Shtrirja e ndikimit të Orbán u pa edhe këtë javë, ndërsa JD Vance zbarkoi në Budapest me gruan e tij, Usha. Ndërsa bënte fushatë me Orbán, zëvendëspresidenti i SHBA-së përsëriti si papagall pjesën më të madhe të strategjisë së fushatës së Fidesz, duke sulmuar BE-në dhe duke sulmuar Ukrainën. Të premten, Donald Trump postoi: “JAM ME TË GJITHË GJITHÇKA!”.
“Mendoj se simbolika e humbjes së Orbánit nuk duhet nënvlerësuar”, tha Daniel Freund, një eurodeputet i Gjelbër gjerman, i cili prej kohësh ka dhënë alarmin për kthimin prapa të demokracisë në Hungari. “Ai është modeli absolut i të gjithë kësaj lëvizjeje të së djathtës ekstreme joliberale, antievropiane. Ai është ikona dhe shembulli që të tjerët ndjekin.”
Vizita e Vance ishte kulmi i viteve të shënjestrimit të saktë nga Orbán, tha Dalibor Roháč, një bashkëpunëtor i lartë në Institutin Amerikan të Ndërmarrjeve. Pasi aleatët e Orbán-it e paraqitën atë si një model për Trump-in dhe të tjerët, qeveria hungareze dyshohet se ka shpenzuar miliona euro për lobistët amerikanë, duke u ngarkuar atyre detyrën e përhapjes së kësaj narrative në Uashington.
Budapesti është bërë tashnw një qendër e grupeve të mendimit dhe konferencave që synojnë të amplifikojnë idenë e Hungarisë, sipas fjalëve të një gazetari vendas, si një “Disneyland konservator i krishterë”, ku e djathta ekstreme globale ndihet si në shtëpi.
Përfaqësimi global ka vazhduar, edhe pse vendi ra në renditjen e lirisë së shtypit, u përball me akuza se nuk është më një demokraci e plotë dhe u bë vendi më i korruptuar në BE.
Ndërsa qeveria e Orbán-it u afrua me Vladimir Putinin, duke u bërë më e varur nga nafta e saj bruto, Budapesti veproi si një nyje midis Uashingtonit dhe Moskës dhe i ofroi Magás një pikënisje për të eksportuar ideologjinë nacionaliste të krishterë dhe të ekstremit të djathtë, në pjesën tjetër të Evropës.
Vizita e Vance ishte një demonstrim i kësaj. Ndërsa bëri bujë në të gjithë botën, nuk ka pasur asnjë tregues se ajo e forcoi pozicionin e Orbán-it.
Në vend të kësaj, vrulli duket se po rritet për magjarët. Të enjten në mbrëmje, mbështetësit e tij mbushën rrugët qendrore të Györit në veriperëndim të Hungarisë. Imazhet e flamujve hungarezë nxitën krahasime me një tubim të marsit në të njëjtin qytet, ku Orbán sulmoi demonstruesit që e fishkëllyen, duke i akuzuar ata se ishin pro-ukrainas.
Pavarësisht rezultatit, është e qartë se votimi i së dielës shënon fillimin e një përballjeje më të gjerë me inkursionin e Hungarisë në iliberalizëm, tha Kész. “Në rrethana normale, humbet zgjedhjet, çfarë? Shkon në opozitë, kthehesh pas katër vjetësh. Kjo është një demokraci normale, por kjo nuk është normale.”
Gjatë 16 viteve të Fidesz në pushtet, partia e mbushi shtetin, median dhe gjyqësorin me besnikë, duke sugjeruar se sistemi i Orbán mund t’i mbijetonte atij edhe nëse ai humbet.
“Edhe në rrethana ideale, ndryshimi nuk do të ndodhë brenda natës,” tha ai. “Nëse shikoni gjendjen e sistemit arsimor, nëse shikoni gjendjen e kujdesit shëndetësor, gjykatave, shërbimeve publike dhe gjithçka tjetër – këto duhet të ndërtohen nga e para. Ka shumë punë për të bërë një qeveri e re.”
