Në dukje një botim i thjeshtë, nga ata që nuk beson se fshehin perla brenda tyre, por duhet thënë se romani i sapo botuar i Virgjil Muçit, “BU, si nuk u bëra anëtar i Bibliotekës Universale”, është një prej librave më mjeshtërorë, shkruar prej një autori shqiptar të letërsisë bashkëkohore, e kjo jo vetëm për shqipen tejet të pasur që gëlon në tekst, por edhe për gjetjen, përmes së cilës autori ka mundur të sjellë në mënyrë letrare, peripecinë e shqiptarëve për t’u bërë pjesë e një komuniteti siç është Bashkimi Evropian.
Teksa e merr këtë roman në dorë, gjëja e parë që të bën përshtypje, është BU-ja në krye të kopertinës, nën emrin e autorit, e cila të ndërmend automatikisht pasthirrmën që lëshojmë kur na ndodh një gjë për të vënë duart në kokë. E në fakt, përgjatë leximit, mësojmë se ajo është akronim i Bibliotekës Universale, e cila, nga sa rezulton në fund, nuk është dhe aq larg këtij gjesti.
Subjekti i këtij romani është i thjeshtë. Një njeri, nga një provincë ndoshta, autori nuk ia përmend emrin, por ia vë në pah damarin provincial, dëshiron të jetë anëtar me të drejta të plota i Bibliotekës Universale, një institucioni elitar ky, ku bëjnë pjesë kokët e kokave, e kjo ngase, në gjykimin e vet, i ka të tëra kriteret për të qenë pjesë e tij. E kështu, plotëson atë që quhet dosje, vesh rrobat më të mira që ka, pispilloset dhe parfumoset për merak, dhe niset në kryeqytetin e largët B, ku ka edhe selinë qendrore BU-ja.
Gjëja e parë që vë re kur mbërrin në atë vend, është arkitektura mbresëlënëse e godinës, njerëzit e pa cen në të veshur, përkryerja estetike e tij në çdo detaj, kurse ajo që i bën më shumë përshtypje, është pritja madhështore që i kanë rezervuar, me konferenca për shtyp, me deklarata për rëndësinë e atij anëtarësimi, me dreka pune, pra një shtirje e fryrje kjo, që e kap gafil të gjorin njeri, e ai nuk di si të reagojë.
Nga ky moment, nis peripecia për t’u bërë anëtar i BU-së. Takime, intervista, konferena për shtyp, pyetësorë me 1001 pyetje, pritje, takime, prapë konferenca, shtrëngime duarsh para kamerave, fotografi buzagaz… komisione me akronime nga më të cuditshmet, që kanë në dorë shqyrtimin e dosjes dhe fatin e të gjorit për anëtarësimin në BU, ndryshime rregullash, shtime komisionesh, të cilat në fakt ia shpien këtë proces 20 vjet.
I gjori lodhet, por ndërkohë, përmes flirteve e dashuriçkave me një nga sekretaret e BU-së, kupton degjenerimin dhe kotësinë e këtij institucioni, i cili thur e ndërthur labirinthe pafund, vetëm e vetëm për t’u bërë i paarritshëm, prej atyre në fakt që vetë ai insitucion nuk dëshiron ta arrijnë.
I tërë romani është në fakt një alegori e mirëfilltë, e njësoj sikur pas “Pallatit të Ëndrrave” shquajmë Ministrinë e Punëve të Brendshme të kohës së komunizmit, edhe në romanin e ri të Virgjil Muçit, “Bu, si nuk u bëra anëtar i Bibliotekës Universale”, pas institucionit të BU-së shquhet qartazi ai i BE-së.
Teksa lexon ligjërimin e burokratëve të BU-së, e ke të pamundur të mos shquash ligjerimin e burokratëve të BE-së, teksa lexon shtirjen e të parëve, e ke të pamundur të mos shquash të dytët, e po njësoj, edhe tek labirintet që të parët krijojnë në roman, e ke të pamundur të mos shquash labirinthet reale të të dytëve, teksa Shqipëria përpiqet prej kaq vitesh bëhet pjesë e këtij komuniteti; madje-madje, në tërë këtë ngrehinë alegorie, që vjen me një gjuhë mjeshtërisht letrare, hera herës personazhi kryesor të shëmbëllen edhe me kreun aktual të qeverisë shqiptare, kurse ndihmësi i tij, Hermesi, (ai që e ndihmon për Public Relation), me ndihmësin e tij, aq të përfolur në mexhlisin mediatik shqiptar.
Cinizmi, humori i situatave, ndryshimi i gjendjeve shpirtërore të personazhit kryesor, janë sjellë aq mjeshtërisht në roman, përmes përdorimit të ligjërimeve të ndryshme të tij, herë si intelektual par exellence, e herë si një shqiptar tipik, që kujton nomatisjet e të gjyshes e ndërmend shprehitë e saj.
Ashtu si kati i nëndheshëm i Pallatit të Ëndrrave të Kadaresë (arkivi), të ndërmend Komedinë Hyjnore të Dantes, Ferrin, “Bu, si nuk u bëra anëtar i Bibliotekës Universale” i Virgjil Muit mishëron mirëfilli Purgatorin: një pritje të pafundme të personazhit kryesor, për të marrë vesh në do vejë në Ferr a në Parajsë.
Por në këtë roman nuk ndërthuren mjeshtërisht vetëm këta elementë. Përpos leksikut që na sjell ajkën e shqipes dhe një morie idiomash që i mvishen pataksjes së personazhit prej ndodhive e na përcjellin ironinë elegante mbi situatat dhe mendësinë shqiptare njëkohësisht, brenda romanit autori ndërfut, si për t’u çlodhur, edhe hapësira reflektimesh tejet elitare, fjala bie abstragime si ai mbi personazhin e Penelopës, duke na ofruar një lexim ndryshe, e duke ndërfutur përgjatë rrëfimit edhe një sërë urtirash latine, që i japin tekstit një përmasë universale.
E në të tërën këtë, syrit qëmtues të Virgjil Muçit, nuk i kanë shpëtuar as “terminologjitë moderne” futur në shqip prej shkencave politike, të marrëdhënieve publike e komunikimit publik, si public relations, politialy correct etj., të cilat kanë nisur e përdoren bajat e bajagi vend e pa vend në ligjërimin publik shqiptar e jo vetëm, të cilat në roman i hasim të përdorura me një farë qesëndie prej autorit.
Çfarë ndodh në fund, do të pyesë dikush nga ata që i lexojnë këto radhë. Anëtarësohet i gjori njeri apo jo? I gjori njeri duket se humb toruan, por perceptimin e kësaj autori e lë të hapur, duke të krijuar ndjesinë se historia vazhdon…
© MetropolPost.al
Ky shkrim është pasuri intelektuale e MetropolPost.al. Nuk lejohet përdorimi apo botimi i tij, pa cituar burimin.
