Panetoni/ Ja si ka lindur ëmbëlsira tipike e Krishtlindjeve

Sot panetoni prodhohet ngado dhe me mijëra variacione të ndryshme, por nëse ka paraardhës të tij që datojnë që nga Roma e lashtë, simboli par excellence i Krishtlindjeve ka lindur sigurisht në Milano, siç dëshmohet edhe nga disa dokumente të lashta.

Pas formës së panetonit si “tapë shampanje” dhe brumit së tij me rrush të thatë e fruta të ëmbëlsuara, fshihet një histori e gjatë, plot kuriozitet, dhe sa më poshtë do të sjellim disa të vërteta, mite, legjenda, lidhur me këtë ëmbëlsirë të dashur që jo vetëm italianët, por shumica e njerëzve e preferojnë për tryezën festive të Krishtlindjeve.

ORIGJINA – Në kohët romake ekzistonte tashmë një ushqim që mund të konsiderohej si paraardhës i panetonit: ishte një produkt me maja i pasuruar me mjaltë dhe fruta të thata. Për të arritur në panetonin aktual, duhet të presim deri në vitin 1495 banketin e Krishtlindjeve në oborrin e Ludovico “il Moro”, zotit të Milanos.

Legjenda thotë se aso kohe një kuzhinier i pafat e dogji ëmbëlsirën që do të servirej në kulmin e festës, dhe për të mos shkaktuar zemërimin e zotit, një djaloshi kuzhine i quajtur Toni, pati idenë ta mblidhte pjesën e butë të brumit, që i kishte shpëtuar djegies, e ta përziente me gjalpë, rrush të thatë dhe fruta të ëmbëlsuara.

Ëmbëlsira e “shpëtuar” u servir në tavolinë me emrin Pan de Toni, duke kënaqur shijen e e darkuesve.

Një tjetër variant i legjendës thotë se Pan de Toni ishte shpikja e Messer Ughettos, njohur si Toni, i cili, për të fituar zemrën e bukuroshes Adalgisa, vajzës së një bukëpjekësi, u punësua në atë furrë dhe shpiku një ëmbëlsirë për të, bërë me miell të imët, gjalpë, fruta të ëmbëlsuara dhe rrush të thatë

FORMA E PANETONIT – Forma e panetonit siç e njohim ne sot, me bazën cilindrike dhe “kapelën”, që e bën ëmbëlsirën t’i ngjajë një tape shampanje, lindi në vitin 1920, kur Angelo Motta punoi për përësimin e recetës, për ta bërë më të shijshme.

Për këtë arsye ai përdori një këllëf kartoni me të cilin mbështillte tortën: në këtë mënyrë, gjatë gatimit torta e kalonte letrën në lartësi, duke marrë formën e saj karakteristike si kërpudhë dhe duke mbetur më e butë dhe me një qëndrueshmëri të mirë.

KALORITË E PANETONIT – Kjo delikatesë e Krishtlindjeve është shumë kalorike: një fetë paneton përmban rreth 375 kalori, të cilat mund të bëhen shumë më tepër nëse merren parasysh kremrat me të cilat shoqërohet shpesh.