Ka libra që lexohen dhe mbyllen me faqen e fundit, dhe ka libra që vazhdojnë të jetojnë në mendjen dhe ndërgjegjen tonë shumë kohë pasi i kemi përfunduar. Njeriu që mbillte pemë i përket, pa dyshim, kësaj kategorie të rrallë: një rrëfim i shkurtër, por me jehonë të gjatë te lexuesi.
Autori i këtij rrëfimi, Jean Giono, lindi në vitin 1895 në Francë. Ai u rrit në një familje të thjeshtë dhe përjetoi nga afër tmerrin e Luftës së Parë Botërore — një përvojë që e shënjoi thellë dhe e bëri një zë të fortë kundër luftës. Në veprat e tij, natyra nuk është thjesht sfond. Ajo është qenie e gjallë, është fuqi morale, është burim shërimi. Giono besonte se njeriu mund të gjejë ekuilibrin vetëm nëse jeton në harmoni me tokën.
Njeriu që mbillte pemë është ndoshta shprehja më e pastër e këtij besimi.
Vepra e Jean Giono na çon në një peizazh të ashpër dhe të zhveshur të Provansës, ku natyra duket e dorëzuar përballë braktisjes dhe shkatërrimit. Në këtë hapësirë të varfër e të heshtur, shfaqet një figurë e pazakontë: një njeri i thjeshtë, i vetmuar, por i palëkundur në vendosmërinë e tij. Pa zhurmë, pa dëshirë për lavdi dhe pa asnjë pritshmëri shpërblimi, ai i përkushtohet një misioni që, në fillim, mund të duket i kotë: të mbjellë pemë.
Ditë pas dite, vit pas viti, ky njeri mbjell lende, duke sfiduar kohën, klimën dhe vetë idenë e pamundësisë. Ai nuk është hero në kuptimin tradicional të fjalës; nuk ka beteja për të fituar, as turma për ta duartrokitur. Heroizmi i tij është i heshtur, i përditshëm dhe i qëndrueshëm. Dhe pikërisht në këtë përditshmëri të përkushtuar lind një mrekulli e ngadaltë: toka fillon të ndryshojë, gjelbërimi rikthehet, uji rrjedh sërish, dhe jeta, pak nga pak, rifiton vendin e saj.
Forca e këtij libri qëndron në mënyrën se si ai ndërton një filozofi të tërë mbi veprime të vogla. Njeriu që mbillte pemë është një meditim i thellë mbi kohën, durimin dhe fuqinë transformuese të vullnetit njerëzor. Në një botë të nxituar, ku rezultatet kërkohen menjëherë dhe shpesh me çdo kusht, kjo vepër na kujton vlerën e punës së heshtur dhe të qëndrueshme, që nuk kërkon asnjëherë shpërblim të menjëhershëm.
Në thelb, ky rrëfim është një himn për përgjegjësinë individuale. Ai na sugjeron se ndryshimi nuk është gjithmonë rezultat i veprimeve të mëdha kolektive, por mund të nisë nga një individ i vetëm, i cili vendos të bëjë diçka të mirë, pa u ndalur nga skepticizmi i të tjerëve apo nga madhësia e sfidës. Është një mesazh që tingëllon edhe më i fortë në kohën tonë, kur çështjet e mjedisit dhe marrëdhënia e njeriut me natyrën janë bërë thelbësore për të ardhmen e planetit.
Por Njeriu që mbillte pemë nuk është një tekst ekologjik apo moralizues. Ai është, mbi të gjitha, një vepër letrare me një ndjeshmëri të rrallë, ku gjuha e thjeshtë dhe ritmi i qetë krijojnë një atmosferë meditimi dhe reflektimi. Lexuesi nuk ndien presionin e një mesazhi të imponuar, por përfshihet natyrshëm në një rrëfim që e fton të mendojë dhe të ndiejë.
Kjo histori, pjesë e projektit “Histori që frymëzojnë dhe lënë shenjë”, me mbështetjen e programit Europa Krijuese të BE, vjen në shqip falë përkthimit të kujdesshëm të përkthyeses dhe pedagoges Saverina Pasho. Me shumë mjeshtëri, përkthyesja ka ditur të ruajë qetësinë, thjeshtësinë dhe pastërtinë e stilit të Gionos, duke e sjellë rrëfimin me një gjuhë të rrjedhshme dhe të natyrshme për lexuesin e ri shqiptar. Përkthimi rrjedh natyrshëm, duke i dhënë lexuesit shqiptar mundësinë ta përjetojë këtë histori me të njëjtën pastërti dhe intensitet si në gjuhën origjinale.
Në një plan më të gjerë, libri mund të lexohet edhe si një metaforë për vetë jetën dhe për marrëdhënien tonë me kohën. Ai na mëson se gjërat e mëdha nuk ndërtohen brenda natës, por kërkojnë përkushtim të vazhdueshëm dhe besim në atë që bëjmë. Në këtë kuptim, njeriu që mbjell pemë bëhet simbol i çdo përpjekjeje njerëzore që synon të krijojë diçka të qëndrueshme dhe të vlefshme.
Në fund, ajo që mbetet nga kjo vepër nuk është vetëm historia e një njeriu dhe e një peizazhi të transformuar, por një ndjenjë e qartë shprese. Një shpresë e qetë, pa patetikë, por e rrënjosur thellë në bindjen se e mira mund të ndërtohet, se natyra mund të rigjallërohet dhe se njeriu, edhe i vetëm, ka fuqinë të bëjë ndryshim.
Njeriu që mbillte pemë nuk është thjesht një libër për t’u lexuar; është një përvojë që të shoqëron dhe të sfidon. Dhe ndoshta, pasi ta mbyllësh, do ta gjesh veten duke menduar jo vetëm për historinë që sapo ke lexuar, por edhe për gjurmën që dëshiron të lësh ti vetë në botë—qoftë edhe duke mbjellë, në mënyrën tënde, “pemët” e tua të vogla.
