Nga Albana Nexhipi Lekaj
Lubonja i paska thënë të bijës “provo sa të duash, pastaj martohu”. Mirë. Fshat e zanat, derë e tabiat, thonë shqiptarët. Por nuk është kjo mênyra si u duhet shpjeguar të rinjëve e të rejave liria vetiake, përgjegjësitë që merren kur martohesh, e me radhë.
Që ta sqarojmë një herë e mirë: virgjëria, martesa e bijave, marrëdhënia me nuset, tradhtia, krushqia etj, janë çeshtje kulture dhe e nivelit kulturor. Dhe fajin për atë që ka ndodhur nuk e kanë aspak as prindërit e të dyja palëve që ujdisën martesën në Librazhd, as djali, as ata qe e xhiruan, as mediat që po lajthisin pas rastit (dhe mirë e bëjnë, se ka shumë për të folur), e ca me tepër as vajza 20 vjeçare, por mendësia e kontekstit ku rrojnë ata njerëz dhe pesha që u japin normave të ndryshme në komunitetin e tyre (nderit, në rastin konkret). Fjala bie, që të sqarojmë kontekstin dhe nivelin kulturor, po të kishte ndodhur në Francë kjo punë, në ndonjë fshat a ndonjë provincë, brenda një komuniteti të njohurish, do të diskutohej e debatohej që ç’ke me atë punë njësoj si nës Shqipëri. Po të kish ndodhur në ndonjë komunitet artistësh e intelektualësh, të rrahur me vaj e me uthull, të bredhur në dynja, me gjasa do interpretohej si një përçapje në kërkim të dashurisë së vërtetë (biçim zonje Bovarie domethënë).
Por shqiptarët (masa) nuk janë as njëra e as tjetra, e përfat të keq janë bërë lëmsh edhe me një stërmal nevojash (s’kanë lekë, çupat e gratë nuk i nxjerrin në punë se janë frikë mos ua kapin dynjaja, pastaj u duhet t’i lënë vetëm, se venë e nxjerrin bukën jashtë, e i lënë nuset me vjehrrin e vjehrrën, që me thënë të vërtetën edhe kur ke burrin në krah, mezi kullandrisesh, etj), ç’ka do të thotë se këtu nuk mund të diskutosh vetëm punën e tradhtisë së nuses, por, që t’ia dalësh në krye, kjo punë duhet anlizuar hap pas hapi (që u takon sociologëve në fakt, e do të na sillte një pasqyrë tejet interesante të humnerave që gjallojnë sot në punë të moralit mes shtresave të ndryshme shoqërore), duke u dhënë fillimisht përgjigje një sërë pyetjeve që na njohin fillimisht me ata njerëz: cila është mendësia mbi vajzat në atë zonë, fjala bie? A e kanë traditë t’i arsimojnë apo t’i martojnë që 15 vjeçe? Si i lidhin martesat, me mblesëri apo dashuri? Si qe lidhur në rastin konkret? Sa e lidhur ndihej e reja me të shoqin? etj, për të gjykuar më pas njërin apo tjetrin, të drejtën apo të gabuarën.
Sidoqoftë e gjithësesi, si fillim, të gjitha palët që i hyjnë këtij debati (përfshi dhe Lubonjën e me radhë fetarët), duhet ta kuptojnë një herë e mirë se mbret në fatet e gjithësecilit prej nesh, është konteksti j p rrojmë e mikroambienti ku hamë. Këta e bëjnë ligjin, qofshim në Librazhd, në Romë, Amerikë a Paris, qofshim intelektualë apo priftërinj. E, thënë kjo, e reja nuk duhet parë as si viktimë e as si heroinë, por si një vajzë si të gjitha në moshë të saj, që duan të eksplorojnë, të kuptojnë e t’u përgjigjen pyetjeve të shumta që ju vlojnë në kokë (që në moshën 20 vjeçare është proces më se natyror).
Një këshillë tani për të gjithë prindërit që kanë vajza kudo në Shqipëri e që po lexojnë këto rreshta: së pari mësojuni çupave të duan veten: ato janë më të mirat e gjithë dynjasë për ju, nuk ka më të mira! Së dyti, mësojuni si të bëhen të zonjat e vetes: si vazhdojnë studimet, e nëse nuk kanë kokë për shkollë, si të marrin një zanat e t’ia dalin kësaj dynjaje. Së treti mos i detyroni të martohen që 17 vjeçe. Martesa e tyre në moshë të vogël nuk ju ndihmon aspak. Në mos po, ju hap edhe më shumë probleme, e përveç një fëmije me trauma, mund të mbani edhe të tjera barra mbi kurriz.
E di, nuk është e lehtë të rrisësh bij e bija në kohët e sotme, por me maturi e me shpresë të Zotit, edhe mund t’ia dalim: pak po e sigurt, në këtë botë e vetmja gjë absolute është që të gjitha janë relative, përfshi dhe punën e nderit.
