Diplomacia Ekonomike ka target tepër të rëndësishëm Diasporën. Kjo shtyllë mbetet prioritet i lartë për qeveritë shqiptare. Iniciativa të shumta janë provuar dhe matur për efektet që ato kanë dhënë. Deri më sot të gjitha këo përpjekje, duket se kanë bërë të mundur krijimin e një fryme që na identifikon e na bashkon.
Nga njëra anë, fokusi është zhvillimi i vendit të origjinës. Nga ana tjetër, integrimi i vetë diasporës shqiptare kudo ndodhet.
E përbashkëta e këtyre dy kaheve është: Gjuha dhe flamuri. Ndryshe nga një biznes plan i zakonshëm, i ftohtë në analizë dhe i pranueshëm vetëm në shifra, interesat ekonomike në lidhjen e shqiptarëve marrin vlerë të shtuar nga emocionet e patriotizmit ekonomik, ku kultura, guximi, forca dhe besnikëria zhvillojnë.
Në kohët e sotme, problematikat e shumë shteteve janë të ngjashme: largimi i trurit, largimi i fuqisë punëtore, konkurenca me politika fiskale favorizuese, mangësi të granteve për inovacion e teknologji, dhe shumë të tjera. Lëvizja e lirë ka ofruar edhe mundësinë e përpjekjeve për një jetë më të mirë. E ndër të tjera, deri më sot nuk është gjetur çelësi magjik nga asnjë qeverisje, apo studiues, por të gjithë mësojnë nga praktikat më të mira dhe ato më pak më të mira të aplikuara.
Nëse do të ndërtonim një matricë të masave për tu marrë në zhvillimin e mëtejshëm të diasporës shqiptare, do të mund të rendisim disa nga ato më bashkëkohore, si vijon:
1. Bashkëverpimi për diasporën shqiptare në nivel ndërqeveritar Shqipëri-Kosovë-Maqedoni e Veriut-Mal i Zi duke integruar në një mënyrë a një tjetër edhe Arbëreshët e Italisë, Luginën e Preshevës, Komunitetet Shqiptare në Greqi nën një strategji të përbashkët (sikur ta quanim S7).
2. Kombinimi dhe ndërveprimi i Strategjisë së zhvillimit të diasporës shqiptare kombëtare me S7.
3. Diaspora shkencore dhe qarkullimi i trurit: Shfrytëzimin e oportuniteteve nga rrjeti i Diasporës Shkencore dhe qarkullimi i trurit nëpërmjet programeve që inkurajojnë dhe ndihmojnë kthimin provizor ose permanent të diasporës shkencore, duke ndarë njohuritë e tyre, veçanërisht me brezin e ri. Të tilla mund të jenë programe tutorial apo mentorimi, ku të përdoret ekspertiza e diasporës në fusha të ndryshme. Gjithashtu në bashkëpunim edhe me universitetet mund të realizohet përfshirja në kurrikula e aktivizimit të akademikëve apo ekspertëve të diasporës në fusha të ndryshme.
Kjo mund të jetë një platformë e mirë mbi të cilën mund të forcohet më tej transferimi i njohurive duke promovuar kthimin afatshkurtër dhe afatgjatë të mbështetjes së diasporës shkencore, nëpërmjet projekteve dhe programeve të përbashkëta.
Gjithashtu edhe programet ERASMUS, programe të dedikuara shkëmbimi midis institucioneve dhe sektorit privat, për programe afatshkurtra qoftë edhe dy javore e më gjerë, në kuadër të nxitjes së interesit dhe njohjen me vendin, adminsitratën sektor privat apo publik, për të krijuar mundësi promovimi të mundësive që ofrojnë vendet tona për standardin e ekselencës shqiptare në mbarë botën.
Mekanizmat tashmë të ngritura si Rrjeti Shqiptar i Bizneseve, Dhoma e Biznesit të Diasporës, e shumë mekanizma të tjerë simotra, mund të luajë një rol të rëndësishëm në gjetjen e kanaleve të partenritetit me biznesin dhe shkëmbimit të Drejtuesve shqiptar nga Diaspora për programet e shkëmbimit në sektorin privat.
4. Return migration – one stop shop me kosto zero për të informuar dhe asistuar vazhdimisht të kthyerit për mundësi biznesi, proçedura dhe mentorim, shoqëruar me mundësi financimi për iniciativa në biznes apo për partneritete me biznesin lokal kundrejt konceptit të zhvillimit dhe ndërkombëtarizimit të tyre.
5. Zgjerimi, strukturimi dhe qëndrueshmëria e rrjetit të agjentëve zhvillimor. Agjentët zhvillimor, janë sporteli i lëvizshëm për promovimin e investimeve, mundësive, avantazheve dhe zgjidhjeve për sipërmarrësit. Kualifikimi i tyre dhe furnizimi i vazhdueshëm i tyre me informacion mbi sektorin privat, produktet-shërbimet dhe iniciativa të tjera direkte apo indirekte të lidhura me to, janë një mundësi e shtuar për nitjen e partneritetit, kthimit, integrimit të mëtejshëm dhe zgjerimin e informacionit në lidhje me vendin e origjinës deri në zhvillimet lokale.
6. Instrumenti financiar i diasporës/Banka për zhvillimin e diasporës është një masë tjetër, e cila synon krijimin e Logjistikës Financiare për Zhvillimin e Investimeve të Diasporës Shqiptare në Shqipëri, Maqedoninë e Veriut, Kosovë, e më gjerë si dhe për të nxitur bashkëpunimin midis Shqiptarëve të Diasporës aty ku ata operojnë.
7. Qëndra e Inovacionit dhe Ekselencës për sektorin privat, nën konceptin e krijimit të klusterave Digjital dhe/ose fizik të dedikuara për diasporën shqiptare. Lidhja e ekselencës shqiptare për inovacion në sektorin privat e kombinuar edhe me politika të zhvillimit të instrumentit financiar të diasporës për investime innovative, do të mund të plotësojë një cikël që transformon biznesin e vogël dhe të mesëm në industri, e standardizon atë, duke e përgatitur për tregjet ndërkombëtare.
* Elizabeta Katiaj/ Nënkryetare /Dhoma e biznesit të Diasporës
