Teksa jemi thuajse dy javë larg zgjedhjeve parlamentare të 11 majit, debati publik është përqendruar tashmë tek sondazhet e tek cila parti parashikohet t’i fitojë tashmë këto zgjedhje. Metoda D’Hondt është përfolur po ashtu shumë këtyre ditëve, për të kuptuar se nga cila anë do të anojë peshorja e mandateve.
Por çfarë është metoda D’Hondt? Gazetarja Arestina Skënderi ka bërë me dije gjatë një interviste të sajën, se çfarë është kjo metodë, përse është përzgjedhur dhe cilat parti favorizon më shumë në marrjen e mandateve.
“Metoda D’Hondt është shpikur nga matematicieni Viktor Hondt në vitin 1978. Ka qenë pikërisht ky matematicien që i ka dhënë emertimin kësaj metode, që përdoret në mbarë botën, por më së shumti në Evropë, për sistemet proporcionale, për të llogaritur pikërisht mandateve, menjëherë pas votimit. Kjo metodë duht thënë që i jep avantazh partisë më të madhe në vend krahasuar me partinë e dytë më të madhe, por bërë bashkë, dy partitë kryesore kanë më shumë avantazh se sa partitë e vogla, me këtë sistem shpërndarjeje dhe me këtë formurë, e cila në vitin 2008, u vendos nga zoti Berisha dhe zoti Rama në një marrëveshje, për të bërë pikërisht shpërndarjen e mandateve në kët lloj formati.
Përllogaritja e kësaj formule duhet thënë që është shumë e thjeshtë. Kemi numrin total të votave që merr cdo parti për secilin qark përkatës, përpjestohet me numrat rendorë nga njëshi, tek aq sa mandate ka një qark. Për shembull, në rastin e qarkut të Lezhës, qarku ka gjithsej 7 mandate dhe numri total i votave të partive përkatëse, përpjestohet nga 1 deri tek 7, duke zbatuar formulën 0+1, ku zero janë mandatet e fituara për secilën parti përkatëse në momentin që ne bëjmë shpërndarjen në tabelë. Në praktikë, mund ta kuptojmë që kjo formulë është shumë e thjeshtë për të bërë shpërndarjen. Kemi marrë rezultatet e zgjedhjeve të vitit 2021 për të qenë më të qartë, por edhe për t’u dhënë një panoramë jo partive më të mëdha, se dihet që kanë një praktikë më të madhe sa u takon përllogaritjeve me këtë formulë, por sa u takon partive të vogla që janë në mëdyshje, apo kandidatëve, që duan të dinë se sa vota u duhen për të kapur mandatin e fundit në një qark. Për partitë e vogal kjo formulë është disavantazh.
Marrim rastin e Lezhës: Partia Socialiste në zgjedhjet e 2021-it, ka marrë 27 mijë e 269 vota, PD ka marrë 39 mijë e 998 vota, dhe LSI, me 7416.
Sic e shohim PD ka marrë më shumë vota, fillimisht jemi tek numri 1 rendor. Aplikojmë formulën D’Hondt, sic e thashë, numrin total të votave, që është 27269 përmbi mandatet e fituara (0) +1.
Në rastin e parë nuk kemi mandat të fituar se është fillimi dhe përpjestimi na jep të njëjtin numër që kanë marrë partitë në secilin qark
Do të kalojmë tek mandati i dytë. Kemi numrin total të votave 27269 tek PS, përmbi 0+1. Tashmë kemi një mandat të fituar sepse e llogaritëm të parin. Dhe tani kemi 29269 përmbi 1+1 dhe përpjestimi del 13 634 vota, PD 16 999, dhe tek LS 3708. Sic e shohim Lsi ka një disproporcion të madh krahasuar me dy partitë e tjera, dhe qysh në këtë cast ndërpresin përllogaritjen, për të parë nëse ka ndonjë përkim kur të vijmë nga fundi i përllogaritjes së mandateve të dy partive të mëdha dhe nëse ka ndonjë shans.
E njëjta gjë, vazhdon edhe me mandatin e tretë, vetëm se kësaj radhe përpjestohet me 2+1, e kështu me radhe me mandatin e katërt e me radhë.”
